O projekcie

Kompas Młodej Sztuki  2008

Kompas Młodej Sztuki pozycjonujący artystów do 35 roku życia jest czymś więcej niż tylko aneksem do Kompasu Sztuki 2008. Ranking opisuje niezwykle interesujące zjawisko – zarówno artystyczne, jak i inwestycyjne – jakim jest twórczość młodych polskich artystów.

Pierwsza edycja Kompasu Sztuki 2008 ( lista najlepszych polskich twórców, aktywnych na rynku sztuki po 1945 r.) , opublikowanego na łamach Rzeczpospolitej, w dodatku  „Moje pieniądze” 13.03.08 – wzbudziła bardzo duże zainteresowanie mediów, artystów oraz kolekcjonerów i  tych, którzy myślą o inwestowaniu w sztukę.  Korzystając z sugestii szefów galerii, którzy w Kompasie  skoncentrowali się na klasykach,  postanowiliśmy przygotować odrębną edycję – Kompas Młodej Sztuki, w którym prezentowani są artyści do 35 roku życia (urodzeni najpóźniej w 1973 r.).

W rankingu wzięły udział  najważniejsze galerie, prawie  te same co w Kompasie Sztuki 2008 -   niekomercyjne,  m. in. CSW Zamek Ujazdowski, BWA Zielona Góra, BWA Arsenał, Atlas Sztuki oraz komercyjne, m.in. Starmach Gallery, Program, Lokal_30, Galeria Klimy Bocheńskiej, Zderzak, Nova, Zapiecek, Galeria Wizytująca. Do Kompasu Młodej Sztuki dołączyły kolejne prestiżowe galerie:  Bunkier Sztuki i Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej oraz komercyjne: Raster i działające od niedawna Galeria Leto , Pies i Galeria Czarna. W sumie zagłosowało 81 galerii.

Jak powstała lista? Poprosiliśmy szefów i właścicieli galerii, czyli wysokiej klasy profesjonalistów ( krytyków sztuki, cenionych kuratorów, artystów)  żeby wskazali 5 artystów, którzy ich zdaniem w przyszłości powinni odnieść sukces i zająć trwałe miejsce na scenie naszego życia artystycznego.    Jedynym ograniczeniem był wiek - maksymalnie do 35 roku życia. Twórca wymieniony na 1 miejscu otrzymywał 5 punktów, na 2 miejscu – 4 punkty itd. - aż do 5 miejsca – 1 punkt. Nieliczne galerie przysłały mniej niż 5 nazwisk. Punktacja została zliczona automatycznie. W głosowaniu nie brali udziału twórcy projektu, lecz tylko zaproszone galerie. Ze względu na przyjęte reguły usunęliśmy nazwiska kilku artystów urodzonych w 1972 roku lub wcześniej…

Suma subiektywnych wyborów złożyła się na obiektywną listę obejmującą 216 artystów ( w tym 6 grup artystycznych). Wielu z nich odnosi już sukcesy na zachodnich rynkach. Aż pięciu z pierwszej dziesiątki (Rafał Bujnowski, Jan Simon, Aneta Grzeszykowska, Marcin Maciejowski, Przemysław Matecki)to artyści związani z Rastrem, galerią, która od lat z sukcesem zajmuje się promowaniem polskiej sztuki, bierze udział w prestiżowych, największych na świecie targach sztuki- Art  Basel w Bazylei. Świetnie wypadli także twórcy współpracujący z Fundacją Galerii Foksal ( Robert Kuśmirowski), jedną z najważniejszych polskich galerii,  obecnej także m.in. na Targach w Bazylei.  

Prawie cała czołówka rankingu przewinęła się przez Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Dyrektor placówki Wojciech Krukowski stworzył znakomite warunki, by najbardziej twórczy młodzi artyści mogli prezentować prace nie tylko na wystawach zbiorowych, ale też indywidualnych. Głośna tegoroczna wystawa, będąca swoistym manifestem młodego pokolenia - „Establishment”, zaprezentowana zostanie w kwietniu przyszłego roku w Lyonie.

Warto odnotować fakt, że poszerza się grono prywatnych galerii promujących młodych twórców (m.in. Leto, Czarna, Lokal_30, Pies, Nova, Galeria m2), co harmonijnie wspiera wzrost zainteresowania sztuką najnowszą.

Kama Zboralska, Piotr Cegłowski

 

Kompas Młodej Sztuki 2010

Kompas Młodej Sztuki (KMS) to ranking  prezentujący najlepszych  polskich artystów do 35 roku życia. Stanowi on aneks do Kompasu Sztuki (KS), który od 2007 roku   publikuje   „Rzeczpospolita”,  na łamach dodatku „Moje pieniądze”.

W odróżnieniu od KS, który powstaje co roku, KMS ma cykl dwuletni. Dzięki temu łatwiej można zweryfikować nadzieje pokładane w poszczególnych  twórcach. Ranking wywołuje sporo emocji, w pewnym sensie  stanowi sprawdzian poglądów lansowanych przez opiniotwórczych uczestników  życia artystycznego.  

Zaprosiliśmy przedstawicieli  prestiżowych galerii komercyjnych i  publicznych – w sumie 83 m.in. krakowskie: „Starmach Gallery”, „Zderzak”,  warszawskie: ”Leto”, „Czarną”, „Lokal_30”  poznańskie: Galeria Pies  oraz CSW, Zamek Ujazdowski, BWA Zielona Góra, Arsenał – Poznań i Białystok, Galeria Bielska, Bielsko Biała.  Każdy z szefów  galerii – wszyscy to profesjonaliści wysokiej klasy, wytypował  5 młodych twórców,  ich zdaniem najlepszych - takich, którzy już odnieśli sukces i tych którzy mają szansę na zaistnienie . Pierwszy otrzymywał 5 punktów, kolejni o jeden mniej. Warto zwrócić uwagę na liczbę rekomendacji. Jeśli artysta pojawia się raz – nasuwa się prosty wniosek, że został zgłoszony przez galerię, która go reprezentuje. Widać takiego dokonała wyboru, uznając, że  właśnie jemu należy dać szansę.   W sumie pojawiło się ponad  230 artystów, co jest ogromnym wyróżnieniem biorąc pod uwagę fakt, że w samym Okręgu Warszawskim ZPAP zarejestrowanych jest około 2,5 tys. członków. 

 Czołówka KMS 2, to niekwestionowani liderzy młodego pokolenia. Również w poprzednim rankingu znaleźli się na początku listy.  Trudno mówić, że o ich pozycji zadecydowały partykularne interesy poszczególnych galerii. Bezapelacyjny zwycięzca (3 pozycja w 2008 roku) – Wojciech Bąkowski – wziął udział w prestiżowych wystawach m.in. w nowojorskiej „Younger Then Jesus”.   Z kolei – drugi na liście(4 pozycja w 2008 roku)- Norman Leto skoncentrował się na pisaniu książki i dokończeniu filmu  „Sailor”.  Najbardziej awansował  Jakub Julian Ziółkowski  - z pozycji 17 na 3, zapewne w dużej mierze  dzięki tegorocznej ekspozycji w warszawskiej „Zachęcie”,  jego prace łatwiej kupić za granicą niż w Polsce. Natomiast  Basia Bańda – 4 pozycja  (2 w 2008), od lat jest własnym managerem.  Warto zwrócić uwagę na różnice w ocenach  galerii. Niekomercyjne wyżej punktowały  twórców korzystających z nowych mediów. Stąd  bardzo wysokie pozycje  - Piotra Wysockiego (5) i Anny Molskiej (7). Nadal art  wideo i fotografia bardziej popularna wśród  zachodnich niż rodzimych  kolekcjonerów.

W aktualnym KMS 2 pojawiło się  około 100 nowych nazwisk, a podobna liczba zniknęła. Dowodzi to, jak trudno początkującym  twórcom  znaleźć się  wśród tych już z ugruntowaną pozycją.  Naszym zamiarem jest  wyłonienie  artystów, na których powinni zwrócić uwagę wszyscy, którzy interesują się sztuką. Na razie ich prace są stosunkowo tanie.  Być może w przyszłości niektórzy z nich odniosą prawdziwy sukces.  Te prognozy zweryfikuje dopiero czas.  Teraz nikt takiej gwarancji nie da.  

Kama Zboralska,  Piotr Cegłowski

 

Kompas Młodej Sztuki 2012

jest już 3. edycją rankingu młodych artystów - do 35 roku życia. Powstaje od 2008,  co dwa lata. Po raz pierwszy towarzyszyć mu będzie wystawa pokonkursowa połączona z wręczeniem nagród.

KMS 2012 przygotowany został przez Kompas Sztuki (www.kompassztuki.pl) – niezależną inicjatywę, która od 2007,  co roku przygotowuje rankingi polskiej sztuki współczesnej. Jest to jedyny tego typu ranking w Polsce, który jest doskonałą podpowiedzią dla kolekcjonerów. Na stałe wrósł już w życie artystyczne. W dziedzinie młodej sztuki wiele się dzieje; co jakiś czas pojawiają się nowi, godni uwagi twórcy. Najczęściej schemat kariery wschodzącej gwiazdy jest podobny: debiutuje już podczas studiów w galerii specjalizującej się w wyławianiu nowych talentów. Następnie zaczyna współpracować z galerzystą, który ma kontakty z rynkiem zachodnim, żeby w końcu podpisać umowę z jednym z prężnych miejsc w Berlinie, Wiedniu, czy też Londynie. Kolekcjonerzy, którzy kupili prace takiego artysty podczas pierwszej wystawy mogą się czuć tak, jakby wygrali los na loterii… Cóż, sukces jaki odnieśli Wilhelm Sasnal, ostatnio Julian Jakub Ziółkowski czy Tomasz Kowalski nie zdarza się zbyt często. I tak naprawdę dopiero czas zweryfikuje, czy wybór był słuszny.

W tym roku pierwszą pozycję zajął znakomity malarz Radek Szlaga, wyprzedzając lidera poprzedniego Kompasu Młodej Sztuki - Wojciecha Bąkowskiego, który jest czołową postacią polskiej awangardy. Na miejsce trzecie (z 12) awansowała Agnieszka Polska, autorka filmów artystycznych. Po raz kolejny w czołówce znalazł się Norman Leto, który był czwarty (2008- 2). Ciekawy jest awans Mariusza Tarkawiana – w 2008 roku zaczynał na miejscu 21, dwa lata później był trzynasty, a obecnie piąty. W czołówce utrzymali się Julian Jakub Ziółkowski (6) i Basia Bańda (7), Konrad Smoleński i Iza Tarasewicz, ex aequo – 8. Warto zwrócić uwagę na bezprecedensowy sukces Bartosza Kokosińskiego, którego nazwisko pojawiło się w rankingu po raz pierwszy i to od razu na dziewiątej pozycji  - ex aequo z Ewą Juszkiewicz, która dwa lata temu zajęła 22 pozycję. Na dziesiątym miejscu pojawiła się Laura Pawela (wcześniej 9). Godny podkreślenia jest też awans znanego streetaretera Sławka „Zbioka” Czajkowskiego (z 22 na 11 miejsce). Kolejne pozycje w rankingu pokazują, że galerie wiążą duże nadzieje z Honzą Zamojskim, Jakubem Ciężkim i Szymonem Kobylarzem.

Łącznie w rankingu znalazły się nazwiska 198 twórców ,  w 2010 - 234, a w  2008 – 217 ( łącznie z grupami artystycznymi). Kompas Młodej Sztuki stanowi swoistą listę obecności na rynku, która ostatnio jest krótsza, a artystom z pierwszych pozycji przybyło punktów. To dobry sygnał świadczący o stabilizowaniu się rynku. Generalnie – jak łatwo zauważyć w pierwszej części rankingu (do miejsca 30) – bardzo dobre pozycje wywalczyli sobie artyści należący do niekwestionowanej polskiej czołówki. Ciekawe jest to że zabrakło gwiazdy lat wcześniejszych – Tomasza Kowalskiego (ur. 1984). Jego pace są praktycznie niedostępne w kraju (reprezentuje go berlińska Carlier/Gebauer), być może polskie galerie wolą promować artystów aktywnych na krajowym rynku.

W najnowszej edycji Kompasu Młodej Sztuki wzięły udział – w podobnej proporcji - 74 czołowe galerie  publiczne zajmujące się promocją sztuki, a wśród nich m.in. CSW Zamek Ujazdowski, Bunkier Sztuki, Foksal, Łaźnia, BWA Jelenia Góra, BWA Wrocław  oraz komercyjne, m.in. Galeriach Starmach, Piekary, Zderzak, Propaganda, Leto,  Le Guern, Jan Fejkiel. Prawdziwą wartość rankingu stanowi więc wypadkowa decyzji profesjonalistów – właścicieli bądź szefów galerii sztuki współczesnej, którzy zgłaszali 5 nazwisk – kierując się osiągnięciami artystów (wystawami, publikacjami itp.). Twórca wymieniony jako pierwszy otrzymywał 5 punktów, drugi – 4, trzeci – 3 itd. Suma punktów decydowała o ostatecznej pozycji na liście. Równie ważny wskaźnik stanowi liczba rekomendacji. Kilka galerii zgłosiło mniej niż 5 nazwisk. Inicjatorzy przedsięwzięcia – Kama Zboralska i Piotr Cegłowski  – sami nie głosują w rankingu.

W przypadku Kompasu Młodej Sztuki należy podkreślić szczególną rolę galerii specjalizujący się w wyszukiwaniu młodych talentów – Art Agendy Nova i Zderzaka z Krakowa oraz Leto z Warszawy. Duże zasługi w tej dziedzinie mają też BWA Zielona Góra, Galeria  Bielska, Galeria Biała oraz białostocki Arsenał.  Na marginesie – nie sposób nie wspomnieć, że swoistą wylęgarnię młodych talentów stanowi poznańska ASP, której absolwenci reprezentowani są przez galerie z całego kraju.

Po raz pierwszy publikacji Kompasu  Młodej Sztuki 2012 towarzyszyć będzie wystawa pokonkursowa,  4 grudnia, o godz. 19, w Galerii (-1) w Centrum Olimpijskim w Warszawie. Podczas spotkania wręczone zostaną nagrody – laureat Kompasu Młodej Sztuki 2012 otrzyma nagrodę pieniężną Fundacji Marka Marii Pieńkowskiego promującej od 10 lat młodych polskich artystów.    

Kama Zboralska, Piotr Cegłowski